आवडसी तू -पावभाजी

कोणी बनवला असेल बर पहिल्यांदा पावभाजी हा पदार्थ... मला रोज जरी कोणी पावभाजी खायला दिली ना तरी मी न कंटाळता खाइन आणि "अन्नदाता सुखी भव" म्हणताना त्याला नेहमी धन्यवाद देइन.. माझा सगळ्यात आवडता जिवलग पदार्थ... हो हो जिवलगच बरं का!!! एखाद्या नवीन रेस्टोरंट मध्ये गेल्यावर, माझ्या टेबलवर येणार ती पावभाजी... कारण- दुसर्‍या पदार्थाची चव न आवडण्याची शक्यता असू शकते पण पावभाजी जगातला कुठलाही शेफ नसलेला माणूस बनवू शकतो... रिस्क फॅक्टर शून्य!!! ;)

आमच्या लहानपणी कॉलनीत एक पावभाजीवाला यायचा. फेरीवाले कसे असतात तसा... लाल रंगाची पॅगो रिक्शा घेऊन यायचा. त्यावर त्याचा नंबर लिहीलेला असायचा... लहान मुलांच्या बर्थडे पार्टीज् च्या ऑर्डरी घ्यायचा तो. रिक्शाचा मागचा भाग हॉटेलच्या काऊंटरसारखा...जो रिक्शा चालवताना बंद असायचा. मग गाडी लावली कि तो उचलून त्याचे काऊंटर... त्यावर चिरलेले कांदा टोमॅटो कोथिंबीरीची आरास असायची आणि आत पावभाजी बनवायसाठी लागणारी आयुधे. संध्याकाळी फट् फट् फट् रिक्शाचा कर्णकर्कश्श आवाज आला कि आम्ही असेल नसेल तिथून वार्‍यासारखे धावत यायचो. आता पावभाजी खायला मिळणार या आनंदापेक्षा तो बनवतो कसा याचा ऊत्साह अधिक असायचा. त्याचा मोठ्ठा तवा.. आधी गरम तव्यात बटर टाकायचा, भस्सकन त्या बटरचा धूर व्हायचा आणि मस्त बटरचा सुगंध दरवळायचा. त्यात घाईघाईने २-३ छोट्या छोट्या डब्यातून काहीबाही टाकायचा. लहानपणी काय ते कळायचे नाही (पण आलं-लसून पेस्ट असे काहीतरी असावे). मग त्यात कांदा-टोमॅटो परतायचा...नंतर एका बाजूला शिजलेले वाटाणे, त्याच्या बाजूला शिजलेला बटाटा, फ्लॉवर आणि ढब्बू मिरची असं स्सगळ्ळ्ळ मांडून घ्यायचा आणि मग त्याच्याकडच्या लांब उलतण्यांनी ते चांग्गलं कुस्करून मिक्स करून घ्यायचा. मग मसाला मीठ त्याच्या खास पद्धतीने त्यावर मारायचा. भाजी फुसफुसु लागली कि चांगली हालवून वर कांदा, कोथिंबीर, बटर पसरवायचा. मग आम्ही डबा नेला असेल तर किंवा त्याच्याकडच्या प्लेट मध्ये अलगद त्या भाजीचा भाग काढून द्यायचा. पावही मग त्या भाजीच्या तव्यावर एका बाजूला खरपूस  भाजायचा ...त्यात त्याच्या खास भाजीचा स्वादही असायचा. अजूनही त्याच्या पावभाजीची चव जिभेवर रेंगाळते.

दुसरी जिव्हाळ्याची गोष्ट म्हणजे सगळ्यात आधी मी पावभाजी करायला शिकले. बाकी काही( स्वयंपाक घरातील इतर पदार्थ :D ) जमत नसताना, आईने शिकवलेला हा एकुलता एक पदार्थ मला खास जमायचा. सोप्पा आणि सुटसुटीत, लगेच होणारा. आमच्या घरी आज काही वेगळं करूया असं वाटलं की हमखास पावभाजी ऑप्शन ठरलेला. का तर, या साठी लागणार्‍या भाज्या हमखास फ्रिजमध्ये पडून वाट बघतच असतात, 'आता कधी एकदा आपण या थंडीतून बाहेर पडतोय आणि कोणत्या विधीसाठी वापरले जातोय, कोणास ठाऊक?'… पावभाजी मसाला असला की झाले. दळणे, वाटणे, कुटणे, भिजवून ठेवणे असल्या फुकटच्या कटकटी नसतात. झटपट तयार होणारा आणि पौष्टीक पदार्थ, हे महत्त्वाचे. एरव्ही कधीही स्वयंपाकघरात पाऊल न ठेवणारी मी, पावभाजी करणार म्हटलं की ४ वाजल्यापासून कामाला हजर. सगळ्या गोष्टी बारीक चिरून, कुकरी शो मध्ये मांडून ठेवतात तसं मांडून ठेवायचे. मग एकेक करत विधीवत त्यांच्यावर संस्कार करायचे. लालभडक रंग येऊन भाजी रटरटू लागली की मगच थांबायचे. त्यातून वाटीभर भाजी उरलीच आणि जर दुसर्‍या दिवशी ती आपल्या वाट्याला आलीच तर... आनंदी आनंद गडेच!!!

मुळातच मी खाद्यप्रेमी... नवीन नवीन पदार्थ खायला मला प्रचंड आवडतं... घरातले असू देत नैतर बाहेरचे मी जामच फॅन... त्यामुळे माझे मैत्रही सगळे माझ्या टाईपचे. काहीही खायला जायचं म्हटलं कि सगळे एकत्रच. त्यातही पाणीपुरी, दाबेली, पावभाजीफॅन जास्त. माझ्या बर्‍याच मैत्रिणींचा पावभाजी हा आवडता मेन्यु... मग त्यांच्याकडे जायचा प्लॅन असला की पावभाजी ठरलेली. प्रत्येक घरची चव वेगळी आणि लाजवाब...गरम गरम भाजीवर भरपूर बटर, लालभडक रंग कधीकधी किसलेले चीझ... कडक भाजलेला बटरपाव किंवा मग मसाला पाव असायचाच सोबतीला लज्जत वाढवायला. ११वीत असताना मी एमब्रॉयडरीचा का कसलासा क्लास लावलेला. एकदा त्या शिकवणार्‍या काकूंच्या घरी इडली आणि पावभाजी केलेली. त्यांच्या मुलीने इडली आणि पावभाजी एकत्र असा प्रयोग केलेला. इडलीचे तुकडे करून ते थोड्याशा पावभाजीत फ्राय केलेले... सुरूवातिला ऐकताना कसेसेच झाले पण असला सॉलिड्ड पदार्थ मी पहिल्यांदा खाल्ला. तर एक ना दोन हिची अनेक रूपं...

नंतर लग्न झाल्यावर समजलं... सासरही पावभाजीफॅन मिळालयं. एकत्र कुटुंब असल्याने मोठ्ठ पातेलं भरून पावभाजी करावी लागायची. तिकडे सासूबाईंच्या हातची पावभाजी खूप फेमस. तो मान नेहमीच त्यांच्याकडे असायचा. मोठ्ठा कूकर भरून भाज्या शिजवायला लागायच्या. पावाच्या लाद्यांची संख्याही वीसच्या वर... एक-दोन पाव गॅसवर न भाजता अख्खी लादी तव्यावर ठेऊन , बटरमध्ये लोळवून भाजली जायची. भन्नाट कार्यक्रम असायचा.

देश सोडून आल्यावरही पावभाजीची आवड तशीच, शिवाय सखासोबतीही पावभाजीवेडा मिळाल्याने सोने पे सुहागा...!!! इथे बाहेर काही चमचमीत मिळत नाही मग काय आमचा विकेंड चा प्लॅन ठरलेला- पावभ्भाज्जी! फक्त  छोटे पाव मिळत नसल्याने ब्रेडभाजी खायचो. काही दिवसांनी या ब्रेडचा कंटाळा येऊ लागला. फेसबूकावर फिरताना पावाची रेसिपी दिसली, मग हा किडा डोक्यात वळवळू लागला. झालं... मग सामानाची यादी केली. काही वेगळं म्हणून मैद्याऐवजी कणीक वापरून पहायचं ठरवलं. त्या रात्री माझ्या स्वप्नात लुसलुशीत पावांची लादी ओव्हन मधून बाहेर आली, माझ्याकडे पाहून गोडुलं हासली आणि भाजीच्या वाटीसोबत ताटात जाउन बसली. स्वप्न खरी होत नसतात असं मला लहानपणी कोणीतरी सांगितलेलं. पण आता यावर माझा काडीचाही विश्वास नाही. अहो, हे पावाच स्व्प्न खरं झालं की माझं... दुसर्‍या दिवशी आम्ही दोघे त्या अस्सल होममेड पावभाजीवर तुटून पडलो. काय शांती लाभली जीवास म्हणून सांगू! बरच फोटोसेशन करून ते फेसबूकवर टाकून सेलीब्रेशनही झालं.

एकूण काय तर ही पावभाजी माझी जीवलग मैत्रिणच म्हणावी लागेल. आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यात तिच्या गोड गोड... सॉरी झणझणीत आठवणी ठेवतेय. चला... आता सारखं पावभाजी पावभाजी लिहून लिहून कंटाळा आलाय मला. आता या विकेंड ला पावभाजी केल्याशिवाय जीवाला शांती नाही मिळणार. मग नक्की "पावभाजी शोधणार्‍याला सुखी ठेव रे बाबा!" असं म्हणायला विसरणार मात्र नाही.  

पहिली ट्रीट (Israel diaries)

इकडे आल्यापासून एक जाणवलयं, माझं मसालेदार, चमचमीत पदार्थ खाण्याचं प्रमाण खूप कमी झालयं. Credit goes to Israeli food. सकाळी चीझ सँडवीच खाताना माझं मन धावत धावत भूतकाळात गेलं.

बघता बघता इस्राईल मध्ये येऊन मला दोन वर्ष पूर्ण झाली. प्रशांत-माझे मिस्टर, ते माझ्याआधी वर्षभर इथे आले, त्यामुळे इथल्या पदार्थांची ओळख मला त्यांच्याकडूनच झाली. फार गोडवे गायल्यामुळे, मलाही 'कधी एकदा इकडे येऊन नवीन पद्धतीचे पदार्थ खातेय असं झालं'. पण पहिल्या अनुभवानंतर सार्‍या उत्साहाचा बोर्‍याच वाजला म्हणायचा. आम्ही पहिल्यांदा तेल-अविवला आऊटींग साठी गेलो. बीचेस आणि जुने शहर फिरल्यावर हुम्मुस( चण्यापासोसून बनवलेला इथला प्रसिद्ध पदार्थ) खायचा आमचा प्लॅन होता. "आज तू हुम्मुस एकदा खाल्लास की त्याच्या प्रेमात पडणार हे नक्की!!!" या challenge ची भर प्रशांतनी त्यात घातली होती. ही त्यांच्याकडून दिली जाणारी पहिली ट्रीट होती. त्यामुळे आता काहीतरी वेगळं, भारी खायला मिळणार म्हणून माझ्या मनात "लड्डू फूट रहे थे" अशी भावना होती.

झालं... ठरल्या प्रमाणे आम्ही बीच वर वेळ घालवून, रेस्टोरंटच्या स्ट्रीट वर आलो. बराच वेळ शोधून छोटंसं रेस्टोरंट निवडलं, त्याच कारण ही असं, बघा... बाहेर मेन्यू लावलेला तो इंग्रजीत होता म्हणजे आत कोणीतरी इंग्रजी बोलणारं असलं पाहिजे असा तर्क लाऊन आम्ही आत टेबलवर जाऊन बसलो. मग काही वेळातच पाणी आणि ऑर्डर द्यायच्या आधी अँटीपेस्तोच्या छोट्या छोट्या डिशेश टेबलवर सर्व्ह झाल्या. त्यात वेगवेगळ्या २-३ प्रकारचे ऑलिव्ह्ज, मुरवलेली काकडी, कांदा आणि बीट्च सॅलाड होतं.  ऑलिव्ह्ज माझं भलतच आवडतं प्रकरण... त्यामुळे काहीतरी इंटरेस्टींग येणार टेबलवर असा अंदाज बांधला. थोड्याच वेळात आमची ऑर्डर टेबलावर आली. हुम्मुस- ऑफ व्हाईट रंगाची भिजवून ऊकडलेल्या चण्याची पेस्ट, त्यात लसूण, तीळाची पेस्ट घातलेली असते, वर भरपूर ऑलिव्ह ऑइल आणि कोथिंबीर. अशी डिश पुढ्यात आली, हे रोटी सारख्या गोल ब्रेडसोबत खातात. असले पेस्ट सारखे पदार्थ भारतीय जेवणपद्धतीत नसल्याने थोडं कसतरी झालं, पण पतिराजांनी एवढं कौतुकाने इथे आल्यावर पहिल्यांदा काहीतरी मागवलयं म्हणल्यावर चेहर्‍यावरचे भाव तरी तसे नकोत का???  पण फलाफल आल्यावर जरा बरं वाटलं, हे म्हणजे आपल्या भजी, वडे, कट्लेट इ. च्या रांगेत बसणारं, चण्याचे वडे म्हणूया.

पहिला घास घेतला, तसं माझं तोंड बघण्यासारख झालेलं. फलाफलच्या बाबतीतही तीच तर्‍हा... पहिला घास खाल्यावर टोमॅटो चा भलामोठा तुकडा आला. तिखट, गोड, आंबट, खारट, कडू यापैकी मला माहित असलेल्या सगळ्या चवी आठवून बघीतल्या, कशातच बसेना हे.. सगळा चवींचा गुंताच. या सगळ्या चवी आपल्या भारतीय लोकांच्या रक्तात भिनल्यात. त्यात बाहेरचं खायचं म्हणलं की मी तरी... पाणीपुरी, भेळ, सांबार- डोसा, मिसळ किंवा पंजाबी भाज्या, मसालापापड, रसगुल्ले असच काहीतरी डोक्यात धरून चालते. त्यामुळे इथेही असं चमचमीत मिळणार हेच माझ्या डोक्यात... अजुन २-३ घास खाल्ल्यावर, आता कुठे पळून जाउ असं वाटलं.  तेच भाव माझ्या चेहर्‍यावर ऊमटू लागले (कदाचीत हे सगळ्यांना दिसत असावं)." त्यामुळे हीला का आपण इथे घेऊन आलो?" किंवा "ही अशीच उठून जाणार तर नाही ना?" असे विचार नक्कीच प्रशांतच्या मनात आले असणार... दोघेही गप्पच... "अन्न हे पूर्णब्रम्ह" हे डोळ्यांसमोर आणून मी कसंबसं पोटात ढकललं... हे झाल्यावर वरताण म्हणून...त्या अँटीपेस्तोच्या डिशेशचाही भरमसाठ चार्ज असलेले बील आणि टीप ठेऊन आम्ही काढता पाय घेतला. अगदीच वाईट किंवा बेचव होते हे पदार्थ असे नाही, पण जीव्हेच्या चोचल्यांमुळे जिवावर आले होते. घरी आल्यावर मस्त झणझणीत मसालेभात पोटात गेल्यावर बरं वाटलं. काही दिवसांनी पुन्हा ह्यांच्या आग्रहाखातर हुम्मुस खायला गेलो. तेव्हा आमच्या शहरातल्या एका प्रसिद्ध रेस्टोरंट मध्ये गेलो. तिथे जरा बरं वाटलं. मग सकस, पौष्टीक आहाराचे महत्त्व पटल्यावर सारखेच तिकडे जाणे सुरू झाले.

आमच्या लॅब मध्ये भारतीय मुलगी नुकतीच post doc म्हणून रूजू झालीय. परवा तिच्याशी गप्पा मारता मारता, मी तिला विचारलं "हुम्मुस खाऊन बघितला का?" तेव्हा तिने "हो" म्हणून कससच तोंड केलं. मला जाम हसू आलं. तेव्हा मला आमच्या या पहिल्या ट्रीटची आठवण झाली.

घरच्या जेवणात बदल म्हणून आम्ही वेगवेगळे सॅलाड्स, बुरेका(चीझ सामोसे), फलाफल(चण्याचे वडे), हामेन्ताश कुकिज(त्रिकोणी बिस्किटे, त्यात चेरी,अंजीर असे भरलेले असते, पण फारशी गोड नसतात), खारी बिस्किटे असे खातो. हे इस्रायली पदार्थ आता आवडीने खायची सवय लागलीय. अर्थात मी याची तुलना भारतीय पदार्थांशी कधीच करत नाही. जे ते आपापल्या जागी उत्तम.

शक्शुका

हे नाव वाचताना जरा सांभाळून, नाही म्हणजे ...मी पहिल्यांदा हा शब्द ऐकला तेव्हा जीभ अडखळून शुकशुक्शुका झालं आणि मराठी टायपताना तर काय हाल झाले विचारू नका... 
शक्शुका हा इस्रायली पदार्थ आहे. अरेबीक आणि लेबनीज खाद्यातही या पदार्थाचा समावेश होतो. हा कॉफी, ब्रेड सोबत खाल्ला जातो. यात अंडी हा मुख्य घटक असतो. लाल/ हिरवी ढब्बू मिरची, पालक या भाज्याही यात वापरल्या जातात. इथे टोमॅटो प्युरी वापरतात, त्यामुळे पातळ करी सारखा शक्शुका पण मिळतो आणि त्यात काळीमीरी/ पॅपरीका व मीठ वापरतात. माझ्या इथल्या मैत्रिणीने बदल करून भारतीय व्हर्जन बनवलयं . ब्रंच म्हणून भारी, पोटभरीचे आणि झटपट होते.

लागणारा वेळ: 
१५ ते २०मिनीटे

लागणारे जिन्नस: 
२-३ चमचे तेल
४ अंडी
४-५ बारीक चिरलेले टोमॅटो
१ छोटा कांदा उभा चिरून
१ चमचा बारीक चिरलेला लसून/ पेस्ट
२ चमचे तिखट
१ चमचा जिरेपूड
१ चमचा धनेपूड
१ चमचा साखर
हळद
चवीनुसार मीठ
कोथिंबीर
चाट मसाला
चीज (मोझ्झरेला/पर्मेसन)

क्रमवार पाककृती: 

१. पसरट खोलगट पॅनमध्ये किंवा कढईत २-३ चमचे तेल तापवून घ्यावे. त्यात लसून परतून कांदा घालावा.
२. कांदा गुलाबीसर रंगावर परतून घ्यावा आणि त्यात बारीक चिरलेले टोमॅटो घाला.
३. त्यावर झाकण ठेऊन मंद आचेवर टोमॅटो शिजवून घ्यावेत. (आवडत असेल तर रेडीमेड टोमॅटो प्युरी ही घालू शकता.)
४. त्यात साखर, तिखट, हळद, धनेपूड-जिरेपूड आणि मीठ टाकून एकजीव करून घ्यावेत.
५. त्या मिश्रणात अंड्यांकरता ४ ठीकाणी जागा करावी. त्यात एक-एक अंडे फोडून त्यात टाकावे. प्रत्येक अंड्यात एकसारखे अंतर राहू द्यावे.
६. झाकण ठेऊन शिजू द्यावे.( अर्धे शिजवलेले पण मस्त लागते)
७. वरून थोडे मीठ, चाट मसाला, किसलेले चीज आणि कोथिंबीर टाका.

(गार्निश करण्याआधीचा फोटो)

वाढणी/प्रमाण:
२-३ माणसांना पुरेल…
नुस्तही खाता येत किंवा साधा ब्रेड/ चपाती सोबत…

अधिक टिपा: 
1.  मसाल्यानुसार तुम्हाला हवे तसे बदल करा. मी घरचं कोल्हापुरी तिखट वापरलयं. जास्तीत जास्त लाल रंग आला की मस्त दिसत आणि चवही मस्त येते.
2. अंडी टाकल्यावर हालवू नये. वाढताना केक सारखे भाग करून वाढावे.
३. मीठ फक्त कांदा- टोमॅटोच्या मिश्रणाच्या चवी पुरते वापरावे. अंड्यांसाठी वरून थोडेसे टाकावे. नाहीतर खालचा भाग जास्त खारट लागतो.

Basbousa-पारंपारीक इजिप्शियन केक

मिस्टरांचा वाढदिवस म्ह्णून गुलाबजाम केलेले. एकुलतं एक गीट्सच पाकिट खास या दिवसासाठी राखून ठेवलेलं.
दुसर्या दिवशी मी त्यांच्या सहकार्यांसाठी गुलाबजाम घेऊन गेले. तर तिथे एका अरेबिक सहकार्याने केक आणला होता. एरवी "indian food,indian food" म्हणून टोळधाड टाकणारे आज त्या अरेबिक केक च्या पण मागे होते. मला खूप जणांनी- 'खाउन बघ तुमच्या गुलाब जाम सारखचं लागतयं' असं सांगितला. तर खरचं थोड्फार चवीला तसाच लागत होता तो केक! मग काय? तसही इथे खवा किंवा गुलाबजामचे जिन्नस मिळत नाहीतच. मग हे आवडतयं का करून बघु म्ह्णलं.
Google केलं तेव्हा याचे बरेच प्रकार सापड्ले. हा केक रव्यापासून बनवतात. हे एक पारंपारीक middle eastern dessert आहे. इजिप्त मध्ये याला बास्बोसा (Basbousa) तर टर्की मध्ये रेवणी असं म्ह्णतात. हेरीसा, नामोरा इ. अशी नामावली आहे.

लागणारा वेळ: 
साधारण २ तास

लागणारे जिन्नस: 
साखरेचा पाक:
१ १/२ वाट्या साखर
२ वाट्या पाणी
१ मोठा चमचा लिंबाचा रस
गुलाब पाणी/ व्हॅनिला इसेन्स

केकसाठी:
३ वाट्या रवा
१ वाटी डेसिकेटेड कोकोनट
१/२ वाटी साखर
१ चमचा बेकिंग पावडर
१०० ग्रॅम बटर
१ वाटी दूध
८/१०बदाम (सोललेले)

क्रमवार पाककृती: 
१. एका भांड्यात साखरेचा पाक करायला घ्या. त्यासाठी साखर आणि पाणी एकत्र करून गरम करण्यास ठेवा. साधारण एक उकळी आल्यावर त्यात लिंबाचा रस आणि गुलाब पाणी/ व्हॅनिला इसेन्स टाका. अजुन २ मिनीटांनी गॅस बंद करा.
२. दुसरीकडे एका भांड्यात रवा, डेसिकेटेड कोकोनट, साखर आणि बेकिंग पावडर घ्या. एकत्र करा.
३. त्यात बटर (वितळवून) आणि १ वाटी पाक घाला व नीट मिक्स करून घ्या.
४. त्यात कोमट दूध घालून सर्व एकजीव करून घ्या.(DO NOT OVERMIX).
५. नंतर केकच्या भांड्याला आतून बटर लाऊन घ्या व त्यात केक चे मिश्रण एकसारखे पसरा. त्यावर क्लिंग रॅप लाऊन ते १ तासासाठी फ्रिज मध्ये ठेवा.
६. बेकिंग करायच्या आधी हे मिश्रण २० मिनीटे बाहेर काढून ठेवा.
७. ओव्हन १८० से. ला प्रिहिट करा. केक आवडेल त्या आकारात कापा (मी डायमंड शेप ठेवलाय). त्यावर आवडेल अशी सोललेल्या बदामांची डिझाईन करा.
८. २०-२२ मिनीटे ओव्हन मध्ये बेक करा. मी नंतर ५ मिनीटे broil मोडवर ठेवला, मस्त ब्राऊन क्रस्ट येते वर.
९. ओव्हन मधून बाहेर काढल्यावर लगेच त्यावर थंड पाक घाला आवडेल तेवढा.

वाढणी/प्रमाण:
आवडेल तितका..

अधिक टिपा: 
१. हा केक रेग्युलर केक इतका फुगत नाही.
२. रवा कुठलाही चालेल.
३. मूळ रेसिपी मधे साखरेचे प्रमाण खूप आहे, मी इथे कमी केले आहे. तसेच शेवटी पाक सुद्धा किती घालायचा ते प्रत्येकाच्या आवडीनुसार... केक मधून गळेल इतका पाक असतो पण - केक maximum absorb करेल इतकाच मी घातला आहे.
४. सर्व साहित्य मिक्स केल्यवर हे मिश्रण रेग्युलर केक सारखे पातळ होत नाही... हाताने थापता येईल असे असते.
५. फ्लेवर मध्ये ऑरेंज वॉटर/ झेस्ट किंवा लेमन झेस्ट वापरू शकता ...केक खाता-खाता इथे लिहीतीय त्यामुळे idea सुचली.

तनिष्का जून २०१६ मध्ये प्रकाशित

(तनिष्का जून २०१६ मध्ये प्रकाशित)

(तनिष्का जून २०१६ मध्ये प्रकाशित)

अरे, संसार संसार...

      दोन- तीन दिवसांपूर्वी माझ्या मैत्रिणीचा फोन आला. नुकतच लग्न झालयं तीचं. म्हणाली " मोने, माझी चपाती फुगली" हे सांगताना तिचा उत्साह ओसंडून वाहत होता. "अरे वा! मी सांगितलेला न तुला, जमतं अगं हळू हळू" असं मी तिला म्हणाले तेव्हा माझं मलाचं हसू आलं कारण हेच वाक्य मला माझी आईही पहिल्या वेळी म्हणालेली. मला पण जाम भारी वाटलं.

      ताटात एक, तव्यावर एक आणि पोळपाटावर एक हे गणित आईसारखं मलाही जमू लागलयं. अर्थात त्याच आता फारसं कौतुक नाही आईने इतकी वर्ष केलं तेच मी जमवतेय. पण सुरूवातीला हे जमवताना आणि जमल्यावर माझी अवस्था माझ्या मैत्रिणीपेक्षा काय वेगळी नव्हती.

          College ला गेल्यावर आईचं रोज एक टुमणं असायचं " अगं चपात्या करायला शीक, कधी येणार? आता जमायला हवं ना!" …आज्जी आली कि डोळे मिचकावून मला सांगायची " मी ५ वी त असताना स्वयंपाक शिकले" . पण तोवर बॅग घेऊन आमचा टांगा पलटी घोडे फरार असायचे. ते वाक्य एका कानातून शिरेपर्यंत पलीकडून बाहेर पडून फिरायला गेलेलं असायचं. आईला शाळेतून यायला ऊशीर झाला कि पप्पांच्या मदतीने अर्धी खिंड लढवलेली असायची...भात भाजी तयार, पण कणीक बिचारी आकाराला यायची वाट बघत बसायची. नंतर नंतर भाकरी, वरण, भात जमू लागलं, पण तरी कधी डाळ missmatch व्हायची,कधी डाळ  खाली कि भात डाळीच्या खाली यात जाम confusion व्हायचं. भाकरी तव्यात टाकताना फाट्ली की जोर जोरात पप्पांना हाका मारून बोलवलं की ते येऊन जोडुन द्यायचे. तर अशी स्वत: करायची पाककला ज्याला आपण स्वयंपाक म्हणतो,  ती मी दुसर्यांच्या मदतीने जमवू लागले. तोपर्यंतच पोस्ट ग्रॅज्युएशन साठी मुक्काम होस्टेलला हालवावा लागला.

      पुढे होस्टेल लागेल्यावर सगळा ठणठणाट... !!! कसल्या चपात्या अन कसलं काय!पण आईच्या हातच्या चपात्यांची खरी किंमत तिथे असताना समजली.मग सुट्टीत आल्यावर " ए आई तुझ्या सारखं कुठे ग तिथे खायला, दे ना चहा चपाती" अशी लाडी गोडी लाऊन चपात्या करण्यापासून पळ काढायचा.

पण होस्टेल संपल्यावर पुढच्या दोन महिन्यातच आमची विकेट पडली- लग्न ठरलं... ४ महिन्यानंतरचा मुहूर्त पण धरला. तिथेही माझी पळवाट होतीच. चला चार महिन्यात शिकू चपात्या, त्यात काय एव्हढं? म्हणजे जरा tension आलं होतं. आईने  सासुबाईंना " आताच होस्टेल मधून आलीय..स्वयंपाकाची फारशी सवय नाहीये" असं सांगून ढाल पुढे केलेली, पण वार व्हायचा थांबणार नाही हे अख्ख्या घरा-दाराला माहित होतं. त्यामुळे नेट प्रॅक्टिस लगेचच सुरू झाली. सुरूवात बरी होती. आई चपात्या भाजायला उभी असली की बर्या व्हायच्या पण इतरवेळी चपाती वेगवेगळे देश फिरून यायची, तवा करपून जायचा तरी घरातले सगळे " छान झाल्यात हा चपात्या" म्हणून चालवून घ्यायचे.

      त्यानंतर १५ दिवसातच मी तोंडावर पडले म्हणजे जवळजवळ आपटलेच. पीएल्समधे करू कि अभ्यास म्हणून ठेवलेला  हा syllabus, पण परीक्षाच prepone झाली तर...? हा विचार कोणी केलेला? तसच काहीस… आमच लग्नच काही कारणामुळे १० दिवसांनी घेतलं. कॉपी वगैरे करून सोडवण्यासारखा हा प्रश्न नव्हताच नै का. लग्न घरातल्या गडबडीमध्ये ते १०-१५दिवसही चटकन गेले.

     त्या दिवशी संध्याकाळी सासरी घरातले सगळे काही कामानिमित्त बाहेर निघालेले. घरी मी आणि नवरोबा फक्त. पण जाताना सासुबाई मोठ्ठी प्रश्न्नपत्रिका देउन गेल्या. ८-९ माणसांसाठी वरण-भात, चपात्या आणि "फ्रिज मध्ये कणिक नाहीये मळावी लागेल" अस ही म्हणाल्या. झाली का पंचाईत! वर optional प्रश्नही नव्हते हो.  माहेरी इन- मीन चार माणसं, १० चपात्यांवर आकडा कधी गेला नाही. आता कुठे तोंड लपवू असं झालं. कणिक मळायला घेतली ... तिथे तरी पैकीच्या पैकी... पहीला प्रश्न येतोच हो. कूकर घेतला …मोठ्ठा कूकर उचलता उचलेना, किती भात -किती डाळ घेऊ समजेना. भांड्यांचा आवाज ऐकून पतिदेव आत आले. बहुदा माझ्या मनातला गोंधळ त्यांनी ओळखला, मी मदत करतो म्हणाले.

      गुणाचा गं माझा नवरा!!! कित्ती कौतुक केलं मी (मनात ;) )..." नाही जमत हो मला चपात्या...आता काहीच समजेना" सांगून टाकलं मी. म्हणाले " कशाला काळजी करतेस्,दोघ मिळून करू जसं जमेल तसं" माझा जीव भांड्यात नव्हे  टबात पडला. मग डाळ-तांदुळ घेऊन त्याचे आठ-आठ भाग करून मीठ्,हिंग टाकून भात-  वरण लावलं. भाताच्या खाली डाळ कि डाळीच्या खाली भात यामध्ये दोघेही confuse झालो खरे, पण शेवटी लागला एकदाचा कूकर.

             मग चपात्या करायला घेतल्या. सगळं नीट मांडून घेतलं आणि हे भाजायला उभे राहीले. एक तव्यावर आणि एक पोळपाटावर असं गणित जुळण्यासाठी...पहिली चपाती लाटून ताटात काढून ठेवली...(अर्थात ह्यांच्या सांगण्यावरून). जमलं मग, जशा जमतील तशा लाटून दिल्या ह्यांनी भाजुन घेतल्या. प्रत्येकाच्या २ असं गणित मांडून चपात्यांचा आकडा आम्हीच ठरवला.

      चपात्यांचे काठ जाड झाले, तवा करपला, भातात किंचीत पाणी जास्त झाल्यामुळे बाळाचा मऊमऊ भात झालेला, वरण बरं झालेलं, कूकर मध्ये लिंबाची फोड टाकायची राहून गेल्याने तो आतून थोडासा काळा पडलेला... पण  शेवटी काय operation चपात्या  आणि कूकर successful!!! हा आता या परीक्षेचा रिझल्ट काय लागला ते नाही सांगत पण क्रेडीट मलाच दिलं हे वेगळं सांगायला नको...ते फक्त आम्हां दोघांमधलं सिक्रेट आजपर्यंतच…!!!त्या दिवशी जेवताना मनात आईची आठ्वण होती, एकदम एव्ह्ड्या चपात्या जमल्याचा आनंदही होता, सासरी आल्यावर मुलीला  ज्या खंबीर मानसिक आधाराची गरज असते तो मिळाला आणि आमच्या नव्या नात्याचा पायाही घट्ट रूजला.

      अशी ही चपात्यांची साठा उत्तराची कहाणी पाचा उत्तरा सुफल संपुर्ण! आज कितीही लुसलुशीत, पदर सुट्लेल्या चपात्या मी बनवल्या तरी आईच्या हातच्या चहा- चपातीची आठवण आल्याशिवाय राहात नाही.